ویژگی های برجسته معماری ایرانی

2 ماه پیش
معماری ایرانی
Rate this post

 

 

تاریخ معماری ایرانی حداقل به ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد می رسد نمونه های شاخصی که در پهنه ی وسیعی از کشورهای آسیایی غربی تا آسیای مرکزی را نیز دربر گرفته است. معماری ایرانی انواع مختلفی از ساختار و زیبایی شناسی از سنت های مختلف از جمله خانه های روستای تا چایخانه ها، و پویون ها تا سازه های بسیار جالب که در دنیا نظیر ندارند را نشان می دهد. معماری ایرانی با تاریخچه ی بسیار طولانی و پیچیده ، یکی از زمینه هایی است که بیشترین نقش را در فرهنگ جهانی ایفا کرده است.

این معماری سنتی هر چند که به طور موقت بخاطر سیاست های داخلی یا تهاجم خارجی منحرف شده است ولی با این وجود پیوستگی و تداوم خود را در ارتباط با مسائل گوناگون به ویژه مسائل مذهبی حفظ کرده است ودر عین سادگی به یک سبک بی نظیر دست یافته است که بیانگر عظمت و شکوه معماری ایرانی است .

یکی از ویژگی های برجسته معماری ایرانی ، علاوه بر ویژگی های خاص خود مانند تناسب و زیبایی سردرها ، گنبدها و ایوان ها منطق ریاضی و عرفانی آن است. از زمان های قدیم درون گرایی و تمایل معماران ایرانی به حیاط ها ، هشتی یا کریاس ها ، گودال باغچه ها ، کلاه فرنگی ها که مکان های تجمع را احاطه کرده اند بخشی از منطق ایرانیان بوده است.

قبل از این که تخت جمشید ساخته شود، صدها ایوان و شبستان با ستون‌های چوبی و سنگی در سراسر جهان متمدن آن روز ساخته شده بود، ولی نخستین بار در تخت جمشید می‌بینیم که ستون‌ها تا آخرین حد ممکن از هم فاصله گرفته‌اند با این که در بعضی از معابد کهن خارج از ایران مانند مصر، فاصلهٔ دو ستون چیزی نظیر قطر آن‌ها بلکه اندکی کمتر است.

معمار ایرانی قادر به ایجاد وسیع ترین دهانه ها و ایجاد آرایش های مختلف و سرگرم کننده شد به طوری که ساختمان دو اشکوب به اندازه‌ای از هم دور شده که گویی اشکوب زیری بعدها بر آن افزوده شده‌است. مزایای معماری ایرانی این است که به هیچ عنوان از مکان همگن هندسی برای پوشش استفاده نمی کند و از اصطلاحات و نام چفدها(قوس) و طاق‌ها و گنبدها در زبان فارسی پیداست که بیشتر به شکل بیضی و تخم مرغ و بات توجه داشته‌اند.

 

مسجد امام تهران

مسجد امام (مسجدشاه) ، بازار تهران

مسجد امام  تهران دارای یک موقعیت اجتماعی ویژه است که معماری سنتی به شیوه ی نوین را به کار گرفته است . هنگامی که عملکرد یک واحد ساختمان به این شکل می شود ، قاعدتا رابطه و وابستگی آن به بافت شهری باید بسیار محکم تر و نزدیک تر باشد.

مسجد امام خمینی، که به مسجد سلطانی یا مسجد شاه مشهور است، یکی از معروف ترین مساجد تهران است که در بازار قرار دارد و یکی از بقایای آثار دوره فتحعلی شاه قاجار در سال ۱۲۴۰ هجری قمری است. قدمت این مسجد به حدود ۱۸۰ سال می رسد و مناره ها و ساعت آن هم در زمان ناصرالدین شاه اضافه شده است.

بر اساس کاشی نوشته ها و کتیبه هایی که در حیاط جنوبی مسجد بجا مانده ، زمان تقریبی شروع ساخت آن ۱۲۱۲ یا ۱۲۲۴ هجری قمری است. در سال ۱۳۰۷ هجری قمری بنابه دستور ناصرالدین شاه قاجار در اصلی در جهت شمال تعمیر و به دستور او دو مناره در دو طرف گلدسته مسجد ساخته شد.

بنابر موارد ذکر شده احداث کامل مسجد امام توسط ناصرالدین شاه قاجار صورت گرفته است . این مسجد بنایی چهار ایوانی است که شبستانهای اصلی آن در سمت جنوب واقع شده است معماری اصلی و برخی از جزئیات آن الگو گرفته از مسجد وکیل شیراز هست که در طراحی و ساخت آن مانند سایر ابنیه آن زمان هنرمندان شیرازی دست داشته‌ اند.

ژاک موریه‌، نایب سفارت انگلیس‌، در سفرنامه خود در سال ۱۲۲۲ هجری قمری، می‌نویسد: «تنها بنای قابل ملاحظه در تهران عهد فتحعلی‌ شاه، مسجد شاه است که ناتمام مانده است‌.»

 

مسجد امام اصفهان

مسجد امام ، اصفهان

مسجد شاه یا مسجد جامع عباسی یا مسجد سلطنتی یا مسجد شیخ لطف الله که پس از انقلاب ایران مسجد امام اصفهان شناخته می شود و در بخش جنوبی میدان نقش جهان واقع شده است شاهکار جاویدان معماری ایران در دوران اسلامی است و در قرن یازدهم هجری در دوران سلسله ی صفوی است که ساخت آن در سال ۱۰۲۰ هجری به فرمان شاه عباس اول در بیست و چهارمین سال سلطنت خود , شروع شد و تزئینات و الحاقات آن در دوره جانشینان او به اتمام رسیده است. شکوفائی آن عمدتا به دلیل زیبایی کاشی های هفت رنگ و کتبه های خوشنویسی است ، مسجد امام همراه با نقش جهان بعنوان یک میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.

ارتفاع گنبد عظیم مسجد امام۵۲ متر و ارتفاع مناره‏ های داخل آن ۴۸ متر و ارتفاع مناره‌های سردر آن در میدان نقش جهان ۴۲ متر است. تمام دیوارها با کاشی موزاییک هفت رنگ تزئین شده است از نکات جالب در مسجد انعکاس صوت در مرکز گنبد بزرگ جنوبی است. قطعات بزرگ سنگ‌های مرمر یکپارچه و سنگاب‌های نفیس، از دیگر دیدنی های جالب این مسجد است‌.

مسجد شاه یک ساختار عظیم بود که طبق آمار بدست آمده از ۱۸ میلیون آجر و ۴۷۵ هزار کاشی با سبک جدید هفت رنگی کاشی موزاییک ساخته شده است و ۶۰ هزار تومان را برای ساخت آن هزینه کرده اند. مسجد امام اصفهان دارای دو شبستان در دو طرف شرق و غرب است. شبستان شرقی ساده و بی تزئین اما بزرگتر است و شبستان غربی کوچکتر است اما با کاشی های هفت رنگ تزئین شده است و یکی از زیباترین محراب های مساجد اصفهان را دارد.

نمای کاشی کاری فعلی آن نیز مال زمان خودش نیست و زمان خودش سردرب بدون کاشی و با گچبری داشته که عکس هایش هم هست. این کاشی کاری ها متعلق به زمان پهلوی است. با کمی دقت و نگاه کردن به این کاشی های مینیاتوری و نحوه چینش آنها کنار هم، می توان به پیشینه غنی معماری ایرانی پی برد.

Rate this post
0

برخی از منابع مجله